Trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa Cơtu Tây Giang lần thứ I năm 2026, giữa không gian đậm sắc màu truyền thống, chúng tôi có dịp gặp gỡ, giao lưu cùng các nghệ nhân, già làng ngay bên sân Gươl làng truyền thống Cơtu. Gươl không chỉ là kiến trúc cộng đồng đặc trưng, mà còn là nơi hội tụ tinh thần, ký ức và niềm tin của người Cơtu qua bao thế hệ.

Các nghệ nhân, già làng cùng nghe Bác Bríu Pố bắt chước các loài chim kêu 

    Trong vòng quây quần ấm cúng, các già làng, nghệ nhân chậm rãi kể lại chuyện xưa. Những câu chuyện đi qua thời gian như dòng suối nhỏ miệt mài chảy giữa đại ngàn. Có chuyện về mẹ rừng, về những cánh rừng đã che chở, nuôi dưỡng con người từ thuở khai sơn. Có chuyện về núi rừng, nơi không chỉ cho cái ăn, cái mặc mà còn dạy con người cách sống: biết tôn trọng tự nhiên, gắn bó với cộng đồng và giữ lời hẹn ước với rừng.

Bác Bríu Pố kể chuyện Mẹ rừng

    Bác Pố, người kể chuyện với giọng trầm ấm, mộc mạc mà cuốn hút, chậm rãi nhắc lại câu chuyện về mẹ rừng. Bác chia sẻ: “Rừng là mẹ của mình, nuôi mình từ cái ăn, cái mặc đến cái sống. Mình thương rừng, giữ rừng thì rừng còn nuôi con cháu mình lâu dài”. Lời kể giản dị mà sâu sắc khiến người nghe thêm thấm thía về mối quan hệ thiêng liêng giữa con người với đại ngàn.

Nghệ nhân Bríu Pố bắt chước tiếng chim rừng

    Không chỉ kể chuyện, bác Pố còn thổi lá, bắt chước tiếng kêu của các loài chim rừng. Khi thì âm thanh vút cao như tiếng gọi bạn giữa tầng cây, lúc lại trầm ấm như lời đáp vọng từ xa. Bác nói vui mà thật: “Nghe rừng riết rồi, chim kêu tiếng nào mình cũng biết, đó là tiếng rừng nói với mình”. Những thanh âm ấy khiến không gian Gươl như sống dậy hơi thở của núi rừng.

Bác Bríu Xia, Thôn Zlao đang nói lý

    Ngay sau những câu chuyện và âm thanh của rừng, không gian bên sân Gươl trở nên lắng đọng hơn khi các nghệ nhân cất lên những làn điệu nói lý, hát lý của người Cơtu. Đây là loại hình diễn xướng dân gian độc đáo, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào Cơtu ở Tây Giang.

Nghệ nhân Yđêl Ché, thôn Anông hát lý tại buổi giao lưu

    Thông qua những câu nói, câu hát giàu hình ảnh, ẩn dụ và tính ứng khẩu, người Cơtu gửi gắm tâm tư, tình cảm, kinh nghiệm sống, cách ứng xử và những chuẩn mực đạo đức trong cộng đồng. Lời hát khi là lời tâm tình, khi là lời nhắn gửi về tình làng nghĩa xóm, về đạo lý làm người và tình yêu với núi rừng quê hương. Những câu hát như nối dài câu chuyện của bác Pố, giúp người nghe hiểu sâu hơn cách người Cơtu gửi gắm tri thức và cảm xúc qua lời ca.

Em Abing Pao, Thôn Lăng trình diễn đánh chiêng cho khán giả và du khách xem

    Hòa cùng tiếng hát là tiếng trống rộn ràng, tiếng chiêng ngân vang, tiếng khèn, tiếng đàn và cả tiếng ghi ta, tạo nên một không gian âm nhạc vừa đậm đà truyền thống, vừa gần gũi với đời sống hôm nay. Đáng chú ý, những nhịp chiêng vang lên bên sân Gươl được một em học sinh biểu diễn.

    Gương mặt còn trẻ, nhưng từng nhịp chiêng ngân vang đầy tự tin, nối tiếp âm thanh truyền thống của cha ông giữa không gian ngày hội. Đôi bàn tay trẻ này đang tiếp tục gìn giữ và lan tỏa âm thanh quen thuộc của núi rừng. Tiếng trống khi rộn ràng như nhịp bước của hội làng, tiếng chiêng lúc ngân vang giữa đại ngàn, lúc lại lắng xuống hòa cùng lời ca, tiếng khèn và tiếng đàn.

Nghệ nhân đánh đàn

    Cùng với đó là những làn điệu dân ca Cơtu, khi sâu lắng, khi rộn ràng, hòa quyện với âm thanh của các loại nhạc cụ, tạo nên bức tranh âm nhạc giàu bản sắc. Mỗi thanh âm như dẫn dắt người nghe đi qua những cung bậc cảm xúc khác nhau của núi rừng và con người Tây Giang.

Nghệ nhân Hiốh Kíp, thôn Zlao trình diễn khèn tại ngày hội

    Điều xúc động hơn cả không chỉ nằm ở những câu chuyện hay các thanh âm độc đáo, mà còn ở cách các già làng, nghệ nhân truyền dạy và gửi gắm văn hóa cho thế hệ trẻ. Trong từng lời kể, từng làn điệu, từng nhịp chiêng, họ nhắc nhở rằng giữ gìn tiếng nói, phong tục và văn hóa không phải là điều xa xôi, mà là trách nhiệm gắn liền với lòng tự hào của mỗi người con Cơtu.

Các nghệ nhân hát dân ca Người Cơtu ơn Đảng

    Ngày hội không chỉ là dịp vui hội, mà còn là không gian quý giá để kết nối cộng đồng, tôn vinh nghệ nhân và khơi dậy ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Từ những câu chuyện, tiếng hát, tiếng đàn, tiếng trống và tiếng chiêng hôm nay, ngọn lửa văn hóa Cơtu sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và bền bỉ đi cùng các thế hệ mai sau.

    Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ phai nhạt, khoảnh khắc được ngồi bên sân Gươl, lắng nghe nghệ nhân, già làng kể chuyện, nghe tiếng chim rừng qua tiếng lá, rồi hòa vào tiếng khèn, tiếng đàn, tiếng trống, tiếng chiêng… trở thành trải nghiệm sâu sắc với cộng đồng và du khách. Để rồi khi rời ngày hội, ai cũng thêm tin rằng: Văn hóa Cơtu không chỉ đẹp, mà còn mạnh mẽ, bền bỉ như chính núi rừng đã sinh ra nó.

Thư Nhã